Feeds:
नोंदी
प्रतिक्रिया

Archive for मे, 2010

Reality is an illusion,caused by deficiency of alcohol असं ज्या सदगृहस्थानं म्हटलं आहे, (सदगृहस्थच असावा तो!) ते नेमकं केव्हा बरं म्हटलं असावं… बरोबरय, ‘नशा’ उताराला लागल्यावरच त्याला वास्तवाचे असे भान आले असावे. विचार आणि धुंदी-परस्पर विरोधातल्या या बाबी माणसाच्या मनात सदैव मुक्कामाला असणं..किती मजेदार असतो हा शेजार.

घुंदीमध्ये जे जाणवतं, ते विचार केल्यावर ( भानावर आल्यावर ) खलास झालेलं असतं. आणि ‘शहाणपणा’त जे कळालेलं असतं, ते धुंदीत लक्षात रहात नाही किंवा पटत तरी नसतं. अशावेळी माणसाला वास्तव म्हणजे काय याचं नेमकं उत्तर कसं मिळावं… आणि सौंदर्याच्या संदर्भात, प्रेमाच्या संदर्भात तर हा प्रश्न अधीक गहिरा होवून जातो. जे दिसत असतं, त्याने नशा येत असते,धुंदी येत असते हे जसं खरं तसंच,जे दिसत असतं, त्यावर विचार करायला गेलं, तर भारावून जाण्यासारखं त्यात काही नसतं, हा निर्णय होत असतो. एका शायरने म्हटलं आहे-

सोचिये तो हुस्न का फिर कुछ नही (अधिक…)

Read Full Post »

आजच्या पोरांना- तरूण पिढीला नावं ठेवायची सवय पिढ्या न पिढ्या चालूच असते. आपल्या पिढीचा हवाला देवून आजच्या पिढीला नावं ठेवणं किंवा आजच्याच पिढीची माणसं-त्यांनी पुढे जाणार्‍या पिढीची थट्टा करणं चालूच असतं. ‘आज कल के जंटलमैन, रहते है हरदम बेचैन !’ असं’ला रा ल प्पा’गर्ल म्हणते,तर एकीची धमकी असते-‘हम से नैन मिलाना बी. ए.पास कर के !’ 1963च्या सुमारास ‘दिल्लगी’सिनेमातलं उषा मंगेशकरचं असंच एक गाणं गाजलं होतं-‘ए आज कल के लडके,लिखते ना पढते हैं’.  पुढे भारतीय संस्कृतीचा ‘ऑथराईज्ड डिलर’झालेल्या  मनोज कुमारने नव्या पिढीवर चांगलीच छ्डी उगारली होती.
पण  त्याही पूर्वी,नवीन पिढीबद्दल तक्रार म्हणा किंवा त्यांच्याबद्दलच्या प्रतिक्रिया व्यक्त झाल्याच होत्या. या प्रतिक्रीया कधी थट्टेने, कधी तळमळीने दिल्या जातात-पिढ्यान पिढ्या…
अकबर इलाहाबादी या शायरने लहान मुलांबद्द्ल अगदी खरी खुरी प्रतिक्रीया ( म्हणजे वस्तूस्थितीची थट्टा ) दिली होती-

तिफ्ल में बू आए क्या मां बाप के अतवार की
दूध है डिब्बे का, तो ता’लीम है सरकार की
( तिफ्ल : शिशू,मूल. बू : लक्षण,चिन्ह.   अतवार:पध्द्ती,ढंग,राहाणीकरणी)

आजच्या मुलांमध्ये आईवडिलांच्या संस्कारांची चिन्हं, पध्दती कुठून बरं येणार…(कारण त्यांना) ड्ब्यातलं दूध; तर शिक्षण(पध्दती)हे इंग्रजांकडून मिळतंय ना !’इंग्रजाळलेल्या’त्या काळातल्या वातावरणावर एवढी झणझणीत प्रतिक्रिया याशिवाय कोणती असणार ! इंग्रजांचं शिक्षण आणि डब्यातलं दूध असल्यावर जन्म दिलेल्या मातापित्यांचे संस्कार-त्यांची प्रकृती उतरायला आता मुलांच्या आयुष्यात जागाच कुठे उरली ?

पण कितीही नावं ठेवा,प्रत्येक पिढीची नवी पोरं जुन्या पिढीपेक्षा अधिक हुशार,अधिक बुध्दीमान होत जाणारी;विशेषत: प्रत्येक गोष्ट बुध्दीच्या निकषावर पारखून घेणारी आहे. ( आपलं तसं नव्हतं. वडिलधार्‍यांनी सांगितलं किंवा शास्त्रात सांगून ठेवलेलं असलं,की पटकन आपण ‘हो’म्हणणार-आपली श्रध्दा बसणार.)
एक हम थे जो हकीकत से बहल जाते थे
आज के बच्चे हकीकत को परखना चाहें
( हकीकत : सत्य,वास्तविक स्थिती,मूलतत्त्व)

आमची पिढी जे आहे त्याचा स्विकार करणारी होती. वस्तूस्थितीला स्विकारून चालणारी होती. श्रध्दाचं सामर्थ्य जाणणारी होती. आजची पोरं वस्तूस्थिती स्विकारण्यापूर्वी त्याची पडताळणी, त्याची पारख करीत बसणारी आहे. श्रध्देच्या बाबतीत तर त्यांचा हट्ट तर काळजी वाटावी ( अर्थात आपल्याला) एवढा विपरीत असतो.

पण ही पारख-मोठी धोक्याचीही असते.श्रध्दा एकदमच बाजूला सारून केवळ तर्क,केवळ विचारांनी भारावलेली पिढी भावनाशून्य केव्हा होवून बसते, त्याची खबर त्यांनाही लागत नाही. श्रध्दा-भावना-आस्था विरहित या तरूण पिढीबद्दल मग मागची पिढी मोठ्या तळमळीने विचारते

ये किस ने छिन ली, बच्चों के हाथ से मिट्टी
जो कल खिलौने बनाते थे, बम बनाने लगे

… निर्मितीच्या नादातली पिढी जेव्हा विध्वंसाच्या मार्गाने जावू लागली,तर केवढी आफत होईल…


Please visit my other blog at http://hasanyachaaakar.wordpress.com

Read Full Post »

‘बिसवी सदी’. एक गाजलेलं उर्दू मासिक. आताही ते प्रसिध्द होतं. त्या दिवसात,ज्यावेळी मी कॉलेजला होतो,त्यावेळी हे मासिक वाचनालयात आवार्जून पहायचो. र ट प करीत मी ती उर्दू लिपी वाचायचो. त्यावेळी छापील उर्दूची जेवढी मासिकं/वर्तमान पत्रं पहाण्यात यायची, त्यात या ‘बिसवी सदी’तलं उर्दू टाईप मला फार आवडायचं. एक लाडिक असं वळण त्या लिपीचं मला तिथे जाणवायचं.
या ‘बिसवी सदी’त मी वाचायचो ते मुखपृष्ठाच्या मागचं आणि मलपृष्ठाच्या अलिकडचं पान. काळ्या पांढर्‍या रंगाचं ते तरूण स्त्रीचं छायाचित्र असायचं. विशेष हे,की ते नटीचं नसायचं. आणि त्या तरुणीच्या दिसण्या-असण्याशी, तिच्या चेहर्‍यावरच्या भावनेशी संबंधीत असा एक दिमाखदार शे’र,त्या छायाचित्राच्या खाली मोठ्या-गडद अशा टाईपमध्ये मुद्रित झालेला असायचा. मोठा टाईप असल्याने मला तो वाचायला सोपा व्हायचा, शे’र असल्याने खुमासदार वाटायचा आणि त्या सोबत त्या अनोळखी चेहर्‍यामुळे लज्जतदार होवून जायचा. किती तरी शे’र त्या चेहर्‍यांच्या संगतीनेच लक्षात राहिलेले. मासिकं अर्थात विकत घेतलेली,बाळगलेली नसायची.
एकदा,एक जवळून दिसणार्‍या चेहर्‍याच्या सोबत हा शे’र वाचायला मिळाला होता-
(तसल्सुल म्हणजे,निरंतरता; शृंखलाबध्दता . तनहाई म्हणजे  एकलेपण,एकांत.)


उफ ! ये यादों का तसल्सुल,ये खयालों का हुजूम
छीन ली आप ने मुझ से मेरी तनहाई भी..

छायाचित्रातली ती तरूणी उदास चेहर्‍याने झाडाखाली उभी असल्याचे दिसत होते. तो शे’र,ते छायाचित्र मनात कोरून राहिलेलं होतं. पुढे सिनेमातल्या नायिकांवर फिदा होण्याचे दिवस आले. काही छान असं दिसलं,की कापून वहीवर लावायचं,सांभाळून ठेवायचं अशी आदत लागली. एकदा मिनाक्षी शेषाद्रीचं सुरेख छायाचित्र एका साप्ताहिकात पाहिलं आणि ते काढून माझ्या डायरीच्या कव्हरच्या आतल्या बाजूला चिटकविलं. पहात बसलो, आणि दूरवरून एखादा वाटसरू शोधत शोधत येवून आपल्याला भेटावा तसा तो शे’र मनात उदभवला…
जाड निबची पेन खास विकत घेतली. पुढे मागे पाहून, आता आपल्याला कुणी ‘डिस्टर्ब’ करणार नाही, ही खात्री करून वळणदार अक्षरांत मिनाक्षीच्या छायाचित्राखाली हा शे’र मोठ्या भक्तीभावाने लिहून काढला.पहात बसलो…         ( आवडलेल्या ओळी स्वत:च्या अक्षरांत लिहिण्याची मोठी खुशी असते. त्या निर्मितीच्या अगदी जवळ गेल्याची ती खुशी असते का…)
…अस्वस्थ करणार्‍या आठवणींत माणूस (विशेषत:स्त्री) जेव्हा गुंतून पडतं,तेव्हा आठवणींच्या लाटा अंगावर येत असतात, साखळदंडानी बध्द व्हावे तसे आपण त्या स्मृतीत बध्द होतो.. आणि विचारांची-उलट सुलट विचारांची-किती दाटी झालेली असते !

एकटं असूनही निवांतपण हरवलेली ती अस्वस्थता …

Please visit my other blog http://hasanyachaaakar.wordpress.com/

Read Full Post »

यारब !

‘मिर्जा गालिब’ चित्रपटात एक दृश्य आहे : गालिब आणि त्याचे मित्र आंबे खात आहेत. आंब्यांची तारीफ होते आहे; त्याच अनुषंगाने गालिब एक शे’र ऐकवितो. पण हा शे’र मोठा अवघड असतो. गालिबचा सहकारी सांगतो-‘शे’र समझ में आया, तो दाद मिलती है, नही तो फर्याद ( तक्रार ) होती है’. गालिब हे ऎकून स्वत:शीच हसतो. त्याच वेळेस रस्त्यावरून एक फकीर गाणं गाता गाता तिकडे येतो. हे गाणं म्हणजे, गालिबचीच एक गजल असते. या गजलमधला एक शे’र असतो-

यारब ! न वो समझे है न समझेंगे मेरी बात
दे और दिल उनको, जो न दे मुझको जुबां और
… मला दुसरी भाषा-दुसरी तर्‍हा तू देवू नाही शकलास तर देवा त्याला तू दुसरं ह्रदय तरी दे !
( तिला दुसरं ह्रदय दे- जेणे करून माझी प्रेमाची भाषा तिला कळेल.)

हाच मिर्जा गालिब जेव्हा स्वत:च्या विवंचना-दु:खांमुळे बेजार होतो, तेव्हा मोठ्या उद्वेगाने ईश्वराला म्हणतो-

मिरी किस्मत में गम गर इतना था
दिल भी यारब ! कई दिए होते..

दु:ख सोसण्यासाठी अधिक बळ आणि आपली भाषा समजून घेण्यासाठी उत्सूक असणारी भोवतालची  मानसिकता –

… आणखी काय हवं असतं आपल्याला…

please visit

http://hasanyachaaakar.wordpress.com/

Read Full Post »

‘नातेसंबंधातली शुगर’या टिप्पणीवर ज्या प्रतिक्रिया आल्या,त्या सगळ्यांचं मला अप्रूप आहे. केवढा धीर वाटतो आहे.

निमित्तावाचूनच्या बंधुत्त्वाची आस अधून मधून लागते.( हे अधूनमधून केव्हा असतं-जेव्हा मनातले हेतू निर्मळ झालेले असतात. हे हेतू अधूनमधूनच का निर्मळ होतात- कारण शंभर टक्के आरोग्य संपन्न माणूस मिळणं जसं कठीण; तसं कायम निर्मळपण असणं-माझ्यापुरतं तरी-कठीणच. आणि ना घ देशपांडे यांच्या ओळी-

अंतरीच्या गूढगर्भी एकदा जे वाटले
एकदा जे वाटले,ते प्रेम आता आटले

ह्यासुध्दा अनुभुतीच्याच ओळी आहेत की. म्हणजे, शुगर होत असतेच. मैत्रीत जेव्हा जाणिवपूर्वक व्यवहार ठेवलेले असतात,ती मैत्री सरली, तर दोघांनाही त्याचं सुतक रहात नाही;मात्र मैत्रीत व्यवहार नसताना मैत्री का आटून जात असावी, हाच प्रश्न आहे.

पण गंमत अशी, की ज्या अर्थी मैत्री आटून गेली,त्या अर्थी त्या मैत्रीत व्यवहार होते हे स्पष्टच असतं का… हे व्यवहार म्हणजे, मी ‘तुझा-तू माझा’,’तू चांगला-मी छान’ अशा प्रकारचे अपेक्षा-व्यवहार. ( ही मैत्री म्हणजे, केवळ मित्रांतलीच मैत्री नसून सगळ्या  नाते संबंधाला हिशोबात घेवून मी सांगतो आहे. लहानपणी एकाच ताटात जेवणारे भाऊ मोठेपणात एकमेकांच्या जेवण-पध्दती,आवडी-निवडीवर टीका-टिप्पणी करतात हे शुगरचंच लक्षण,नाही का… अर्थात मोठेपणातही एकाच ताटात जेवावं अशी बालिश अपेक्षा इथे नाहीच.)

गावाकडच्या घरी जावून आता राहणं शक्य नसतं;पण ते घर आठवलं- कधी पाहून घेतलं तर मोठ्या उत्कट भावना दाटून येतात. चलबिचल होते. ती तेवढी चलबिचल जशी मनात येत-जात रहाते, तीच चलबिचल न उरलेल्या मैत्रीबद्दल राहिली, तर शुगर नियंत्रणात राहिल असे वाटते.

शिवाय, एकमेकांबद्द्ल आशा-अपेक्षा, उश्रमा-सुश्रूशा, हे सगळंच ठेवायला काय हरकत आहे… त्याच्यामुळेच का होईना, संबंध तर आबाधीत राहातील ना ! अर्थात महत्त्वाची गोष्ट अशी, की भान ठेवून-तारतम्य ठेवून एकमेकांचा राग लोभ ठेवला, तर तोही एक इलाजच होईल…नाही का.

एखाद्या पाटाचं पाणी वळवून आपला वाफा भिजवून घ्यावा, तसं गालिबनं आपल्या प्रेयसीसाठी जे म्हटलं आहे, ते आपल्यासाठी तात्पुरतं वळवून घ्यायला काय हरकत आहे-

कत’अ किजे न त’अल्लुक हम से ( कत’अ : कापणे, तुकडे करणे त’अल्लुक :संबंध,संपर्क )
कुछ  नही है तो, अदावत ही सही ( अदावत : वैर )

Read Full Post »

मधुमेह हा असा आजार असतो, जो एकदा का उद्भवला,की आयुष्यभर कमी होत नाही. कितीही औषधोपचार करा,काहीही करा- समूळ नष्ट होणार नाहीच. मधुमेह नुकताच ‘डिटेक्ट्’झालेला माणूस आणि मधुमेहात रुळलेला माणूस,दोघांत  एक मजेदार फरक असतो : नवीन मधुमेही स्वत:च्या सुतकात किमान महिनाभर तरी असतोच असतो. स्वत:चा मातम (शोक) करताना अर्थात त्याला आयुष्याच्या ( म्हणजे आपल्या )संक्षेपाची जाणिव एवढी तीव्रतेने होत असते, की काही विचारू नका.

सुतक सरल्यावर मग तो सावरतो. आजकाल बर्‍याच लोकांना हा आजार असतो, आपल्याला तर जास्त नाही,आपण व्यायाम करू,आहार नियंत्रण करू काही प्रॉब्लेम नाही असं बजावून मग ‘जगायला’लागतो.मनात सतत शुगरची जाणिव असते. जशी शरीरातून ही शुगर जातच नसते, तसंच मनातूनही ही शुगरची जाणिव कधी हरपून नाही जात.

शरीर जसं शुगरसाठी अनुकुल होवून गेलेलं असतं-अन शुगर होते, मनाचंही अगदी तस्संच असतं. लहानपणापासून  मोठेपणापर्यंत नातेवाईकांचा-मित्रांचा सहवास आपल्याला असतो. त्यांच्याशी संबंध ठेवताना कधी घट्ट,मैत्रीपूर्ण असे संबंध ( गोड,गुळचिट्ट) झालेले असतात,तर कधी भांडंण होवून संबंध खलास झालेले असतात. या खलास झालेल्या संबंधाबद्द्ल आपल्याला ना खंत असते ना वैताग.आणि एका तर्‍हेने पाहता, ते ठीकही आहे.

खरी अडचण आपली होते,ती मैत्रीपूर्ण संबंधात बाधा आल्यावर. वयाचा परिणाम म्हणा, कंटाळा म्हणा…नाही, खरं म्हणजे एकमेकाबद्द्लचा  विश्वासच तो… अचानक-  का कोण जाणे (?) खल्लास होवून जातो, आणि मैत्रीपूर्ण संबंधात-नातेसंबंधात शुगर ‘डिटेक्ट’ होते. ही शुगर भांडणाची नसते, वैर नसतं त्यात. त्यात असते एक प्रकारची उदासी, एक प्रकारचा कंटाळा. कधी काळी जो आपल्या अगदी निकटचा असतो, ज्याच्याबद्द्ल आपल्याला अत्यंत जिव्हाळा असतो, तो आता नकोसा होतो..का बरं… आपला अहंकार कारणीभूत असतो का त्याला, का आपलं वय, का आपली परिस्थिती, का आपल्या बदलत गेलेल्या आवडी निवडी,आस्थाविषय, का आपल्या सवयी….का आपली अनुवंषिकता-मूळ स्वभावच… शुगर होण्यासाठी जेवढी कारणं, तेवढीच कारणं-हे मैत्रीसंबंध आटून जाण्यासाठी.

मग काय राहून जातं आता या मैत्रीत ? वैर तर नसतं,संबंध तोडून टाकण्याइतपत. आणि मैत्री-छे! ती तर शुष्क झालेली असते.काही केल्या ती मैत्री,ते संबंध जुळत नसतात. मग  शुगर ‘मेंटेन’ करणंच जसं आपल्या हाती असतं,तसंच इथेही होवून जातं. मैत्रीसंबंध-नाही, संबधच केवळ जसे आहेत-तसेच ठेवून रहाण्याचे. ..एवढंच आपल्या हाती असतं…

तिर्‍हाईत तर्‍हेने विचार केला तर (आणि तिर्‍हाईत तर्‍हेनेच विचार केला तर ) या प्रकृतीतली सर्वात दु:खदायक बाब कोणती असेल तर ही, की आपल्याला या उदासिनतेचं दु:खच होत नसतं ! कसलीच संवेदना उरली नसते. शुगरची प्रकृती जशी माणसाला वातड करून टाकते, तसंच मनही वातड होवून जातं.

काशान: …मोठा सुरेख शब्द आहे उर्दू भाषेतला. घर,झोपडी/काचेचे घर (श्रीमंतांचे हिवाळ्यात रहाण्याचे)/घरटे असे अर्थ आहेत या शब्दाचे. एका शायरने सांगितलं आहे-

खिजां के बाद जरूर आएगी बहार मगर
उजड के बस ना सकेंगे दिलों के का’शाने..
( खजां : पानगळ )

पण या नातेसंबंधातल्या शुगरचा आजार कमी होण्याची एक शक्यताही आहे बरं…त्याचीच चूक आहे, माझ्या मनात तसं काही नाही-नव्ह्तं, उगिच्या उगिचंच बोलत नाही तो,अशा बाष्कळ बाता काही कामाच्या नसतात;यातून आपला मूर्खपणाच जाहीर होत असतो,मूर्खपणा !  नातेसंबंध ,   माणूस-माणूसपण याबद्दल आपल्या संवेदना जेवढ्या तीव्र-तीव्रतर होत जातील त्या प्रमाणात मूळ चर्चा,मूळ उत्साह, मूळ जिव्हाळा,मूळ आस्था (ते पूर्वीचे उबदार दिवस..)पुन्हा मनात उगवेल. ( खरंच,उगवेल का…)

Read Full Post »

दिवाना !

माणसाला खरंच काय हवं असतं- एकांत का सहवास ? या प्रश्नाचं सरळ -स्वतंत्र असं उत्तर नाही. उत्तर आहे; ते संदर्भासहित द्यावं लागेल. ते उत्तर असं, की माणूस सहवासात असेल तर त्याला एकांत हवा असतो. ..एकांतात असेल,तर त्याला हवा असतो सहवास.
गमतीच्या मन:स्थितीत एकदा एक शे’र वाचण्यात आला. तो गंभीर होता- चूक माझी होती, मी गमतीत होतो. शे’र वाचला –

घर में रहूं,तो दौडके तनहाईयां डसे
निकलूं शहर में तो शनासाईयां डसे
( शनासाई : ओळख.परिचय )
– ‘ नाजिश’ प्रतापगढी

अन् वाटलं, अरे ! उधारी-उसनवारीची सवय असलेल्या माणसाच्या या भावना,की काय !

मात्र एकलेपणाची जाणिव जेव्हा होते, अस्वस्थ व्हायला होतं , तेव्हा एखादा शे’र काय म्हणतो आहे, ते ऎकायला येतं.-
कभी सन्नाटा भी डस लेता है नागन की तरहा
बच के हंगामों से तनहाई में बैठा न करो
( हंगामा : कोलाहल, गर्दी, जमाव )

कारण, गंमत पहा, माणूस असतो एकला- पण त्याच्या मनात एवढा कोलाहल दाटून असतो कधी,की त्याला पळून यावं वाटतं, ‘बाहेरच्या’गर्दीत-

मुझको मेरी आवाज सुनाई नही देती
कैसा ये मेरे जिस्म में इक शोर बसा है

गर्दीत आपण पहातो, पुष्कळदा माणूस स्वत:शीच बोलत बोलत चालत रहातो. हा तोच असावा  का…

एक परकीय व्यंगचित्र पहा :

चित्रात, पहिल्या भागात बेटावरचा माणूस अगतीक होवून बसलेला आहे-एकटा. गर्दी,कोलाहलाची तीव्र ओढ त्याला सतावते आहे. आणि दुसर्‍या भागात कोलाहलात सापडलेला माणूस अगतीक होवून दूर कुठं बेटावर एकटं जावून बसावं या विचारात आहे. ( तोच आहे की काय ! )

आता सांगा बरं, काय हवं असतं माणसाला…

बाग में लगता नही, सेहरा से घबराता है दिल
अब कहां ले के जाए ऐसे दिवाने को हम

टीप: माझ्या दुसर्‍य़ा ब्लॉगला भेट द्या इथे – http://hasanyachaaakar.wordpress.com/

Read Full Post »